Trong một lần như thế, tôi không khỏi sửng sốt khi biết ngôi đền vẫn được chăm nom bởi con cháu. Hay có, mà dở cũng không thiếu. Khi "cơn lốc" bê-tông kéo đến Nghi Tàm, ông bà Hai Ninh vẫn kiên trì nghề cũ. Diện tích đất hẹp, chỉ có thể trồng những loại cây cao cấp, hoa, cây cảnh của gia đình ông Hai Ninh kén khách. Ông bà Hai Ninh đều là người Nghi Tàm.
Bao năm vất vả, khổ sở cũng chỉ vì trách nhiệm với dòng họ và cao hơn nữa là giá trị văn hóa của cả cộng đồng. Nhưng ngay bên hồ, vẫn có chốn bình yên. "Những năm 80, người ta đến nhà tôi mua hoa nhộn nhịp, nhất là dịp Tết, vợ chồng con cái vần vật ngoài vườn từ sớm đến hai giờ chiều mới được ăn sáng.
Chỉ rằm, mồng một hoặc những ngày lễ gia đình mới mở cửa, vì khách vào tự do khó coi được. Ở đây, ta có nhịp khám phá nhiều điều thúc.
Giờ làm kỹ sư tại Công ty Công viên Cây xanh Hà Nội". Khi về làm dâu nhà họ Lê tôi mới hiểu thêm, đấy chính là những giá trị linh tính.
Có người nghĩ gia đình ông Hùng "giữ" đền để tư lợi. 000 củ". Những tưởng cây hoa Nghi Tàm chỉ còn là quá vãng thì mầu xanh vẫn dẻo dai vươn lên.
Chẳng còn dấu vết nào của một làng hoa ngàn tuổi. Không gian ấm cúng, linh thiêng như hàng trăm năm nay vẫn thế. Ngày nghỉ, anh cứ một mình làm thử nghiệm với các loại hạt giống, cây giống. Nhưng như nhà nghiên cứu Giang Quân vẫn nói, rồi cái đẹp sẽ chiến thắng. Con trai tôi là nhà khoa học, công tác bên Viện dược chất, không có điều kiện để làm thuê việc đòi hỏi sự kĩ càng này.
Đó là kết quả của những ngày lăn lộn ngoài vườn chăm hoa, chăm cây. Mùa nước cạn, ông và các con "vật" bùn Hồ Tây lên phơi khô, đập vỡ ra thành các viên đất, để một năm mới dùng. Nhưng không. Nguyễn Tiến Dũng, cháu nội nghệ nhân Hai Ninh có nước da đen cháy, trông giống một dân cày hơn là một chàng trai Hà thành.
Ông tỉ mỉ trồng lan, trà theo nếp cũ. Người ta không thể nào vô tâm khi dành cả năm chăm nom những cây có thế "mẫu tử", thế "bạt phong hồi đầu" (nhấc con người luôn phải nhớ tông tích).
Hồi Dũng thi Đại học Nông nghiệp, rất nhiều bạn bè thấy. Bao lăm kinh nghiệm trồng cây của gia đình được kỹ sư trẻ Nguyễn Tiến Dũng dồn cả vào để ươm những mầm xanh, những giống hoa làm đẹp cho thành thị. ". Mỗi dịp làm cây là một dịp nghệ nhân Hai Ninh lại răn dạy con cháu. Riêng tháng Chạp, con cháu tụ tập lại gọt thủy tiên. Sống ngay cạnh nơi thờ tự, tôi cũng như bất kỳ ai làm dâu, rể của nhà này đều phải học cách ăn, cách nói, cách ở sao cho hiệp chốn tôn nghiêm".
Dẫu rất chật chội, nhưng các hộ gia đình vẫn giữ một khoảng sân để làm lối ra vào hậu cung. Con cháu họ Lê sống cạnh đền nay đã phát triển đến hơn 30 nhân khẩu. Vào hậu cung của ngôi đền, chỉ cách đường một quãng ngắn, ngắn lắm, mà ta đã thấy như ở một cõi khác. Trai Hà Nội, gia đình khá giả, ai lại đi làm.
Từ đó, con cháu họ Lê phụ trách chăm chút đền (bài ký trùng tu đền năm 1886 do Nguyễn Huy Kỷ soạn nói rõ điều này). Ở Nghi Tàm, người còn gắn bó nhất với cây, với hoa là gia đình nghệ nhân Nguyễn Ninh, người làng vẫn gọi là Hai Ninh.
Một phần khu vườn của nghệ nhân Hai Ninh giờ đã là căn vi la cho thuê. Với gia đình tôi, còn là giá trị dòng tộc. Vừa cho đỡ nhớ, vừa để bán. Cách chơi lan truyền thống trọng hương hơn sắc, như con người trọng cốt cách hơn vẻ bề ngoài. Điều đó góp phần tạo nên một đại gia đình nền nếp, trên kính dưới nhường giữa thời buổi nhiều biến động.
Ở giữa trọng điểm thành phố, những tuyến phố chung quanh hồ Hoàn Kiếm nườm nượp xe từ sáng đến tối. Đền Bà Kiệu góp phần tạo nên nét duyên của hồ Hoàn Kiếm. CHÍ DŨNG. Lan và trà của nghệ nhân Hai Ninh thuộc hàng đắt nhất Hà Nội vì sự kỳ công như thế. Gia đình tôi cốt yếu trồng lan và trà. Ông Hai Ninh bảo: "Giờ đất ít, không trồng các loại cây đại trà như trước được.
Điều xấu, điều tốt đan xen. Một trong số ấy là đền Bà Kiệu. Ông "thừa kế" trách nhiệm "tay hòm, chìa khóa" ngôi đền từ tổ tông, cụ Lê Văn Thực.
Gần 80 tuổi, cũng là ngót tám thập kỷ ông gắn bó với ngôi đền. Bà Kiệu.
Trong khi đó, nhiều địa phương phát triển nghề hoa, người mua thường chọn những loại hoa, cây bình dân hơn.
Lan và trà ưa ẩm, nhưng rễ phải thoáng, chỉ có loại đất ấy mới đáp ứng được. Mấy hộ gia đình sống cạnh đền, chỗ góc đường Đinh Tiên Hoàng - Hàng Dầu chính là con cháu họ Lê, là hậu duệ của bà Lê Thị Kiệu. Căn nhà ông Hùng như chiếc bao diêm, rộng chừng 6 m2. Con cháu trong nhà đều được giáo dục ý thức từ nhỏ, bởi thế tôi sẽ giao cho hai người cháu là Lê Xuân Điều và Bùi Anh Tuấn, chúng nó sẽ thay tôi coi ngó đền.
Bà Hùng về làm dâu họ Lê nay đã nửa thế kỷ tâm tình: "Trước đây cứ nói đến thờ phụng là mọi người quan niệm mê tín nặng nề. Nghệ nhân Hai Ninh bảo: "Trong các cháu có cháu Dũng kế nghiệp tôi. Vẻ đẹp ấy khiến Nghi Tàm trở nên "làng biệt thự" hấp dẫn nhất Hà Nội, nơi nhiều người nước ngoài đến thuê nhà.
Làm hoa khó nhọc mà vui, vì làm đẹp cho đời", nghệ nhân Hai Ninh tâm can. Ngoài giờ làm vườn ở công ty, anh còn tự lập một phòng thử nghiệm riêng trên gác hai. Buồn cười. Xúc tiếp với gia đình ông Hai Ninh, tôi chợt nhận ra, nếp nhà của người Hà Nội không bó gọn trong những lời ăn, ngôn ngữ, nếp xử sự, mà còn là ái tình mãnh liệt đối với truyền thống gia đình. Bởi Hà Nội vẫn có những con người dai sức giữ giàng nếp nhà, trong cái riêng của gia đình lại có cái chung của cộng đồng như thế.
Đâu đâu cũng là những tòa nhà lộng lẫy. Khi thị thành mở đường dạo ven Hồ Tây, vườn cây và cả ngôi nhà có phòng thí nghiệm của gia đình Dũng được ông bà cho cũng bị thu hồi để lấy đất mở đường. Thời cục có những biến thiên, nhưng tình ái ấy vẫn được bảo lưu theo cách này, cách khác. Năm 2005, ông mới dằn lòng xây nhà cho thuê. Sau này, bà Lê Thị Kiệu đã đứng đầu việc mở mang, xây dựng đền và dân gian đã lấy tên bà đặt cho tên đền.
Điều khiến người ta bất ngờ khi gặp nghệ nhân Hai Ninh là ông kiêu hãnh truyền thống trồng hoa cây cảnh của gia đình vẫn được giữ vững, ngay cả khi Nghi Tàm không còn đất trồng hoa. Chỉ riêng trên tầng ba của căn nhà, đã có đến năm bảy chục chậu địa lan.
Đôi khi vẻ bề ngoài lung tung kia làm ta mất đi thời cơ khám phá những nét đẹp ẩn giấu bên trong. Diện tích đất không còn nhiều, do vậy những chậu lan còn "leo" lên cả tầng thượng.
Ông Hùng tâm tư: "Nhà tôi cứ đời trước ra đi, thế hệ sau sẽ tiếp nối trách nhiệm. Cây hoa gắn bó với ông bà suốt cả đời người. Hậu cung của ngôi đền vẫn còn lưu giữ được nhiều cổ vật quý. Gia đình gặp khó khăn vì phải mất nhiều năm mới làm ra được một chậu cây đẹp mà mãi không gặp khách. Cuộc sống vẫn đang có nhiều biến động. Cơ nghiệp gây dựng cũng từ những bông hoa.
Phần đất của gia đình không thỏa mong ước chăm hoa, nên anh chàng thi Đại học Nông nghiệp Hà Nội. Tôi đã gần 80 tuổi, cũng bắt đầu nghĩ đến bàn giao cho con cháu. Giờ, người trực tiếp chăm sóc đền là ông Lê Mạnh Hùng.
Những thế cây luôn được gửi gắm trong đó đạo nghĩa, tình người. Nhưng không gian vẫn phủ kín mầu xanh của cây và hoa. Mười bốn tuổi, bà Hai Ninh đã gánh hoa đi bán ở chợ Đồng Xuân.
Giờ, cả ông lẫn cháu vẫn chưa thôi khuây tiếc nhớ. Nhưng ông bà vẫn dành một diện tích đáng kể để trồng hoa. Không gian càng ngày càng hẹp hơn. Hiện, ngành văn hóa dùng phần ngoài phục vụ khách tham quan, phía hậu cung gia đình ông Hùng quản lý.
Hai người nên vợ, nên chồng từ bàn tay trắng, phải đi ở nhờ, thuê đất làm hoa. Năm nào cũng gọt từ 700 đến 1. Dân cày? Nhưng Dũng không nghĩ thế. Nghề làm hoa, cây cảnh có cái hay như vậy. Nhìn trên bản đồ, bán đảo Nghi Tàm như một cánh hoa rập ràng trên sóng nước Hồ Tây.
Cặp vợ chồng già bao năm day trở trong cái "bao diêm" ấy, và cả mấy gia đình khác trong họ cũng thế, không tơ hào một mét vuông không gian thờ cúng của ngôi đền. Đổi thay của Nghi Tàm có thể coi là hình ảnh đại diện cho một Hà Nội đang biến đổi.
Đền vốn có tên là Thiên Tiên điện, thờ Mẫu Liễu Hạnh. Đã bao năm trôi qua mà con cháu họ Lê vẫn đấu làm nhiệm vụ từng được khắc trên bia đá.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét